Organy powołane do rozstrzygania sporów cywilnych. Właściwość rzeczowa i miejscowa sądów

Do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne. Sądami pierwszej instancji są z reguły sądy rejonowe, które rozpoznają wszystkie sprawy, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych wyraźnie dla sądów wojewódzkich. Sądy wojewódzkie, jako sądy pierwszej instancji, rozpatrują sprawy uznane przez ustawodawcę za bardziej złożone (np. o ochronę praw autorskich, o roszczenia z zakresu Prawa prasowego) oraz sprawy, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa 100 min zł.
Właściwość sądu rejonowego lub wojewódzkiego do rozpoznania danej sprawy w charakterze sądu pierwszej instancji (o której była mowa wyżej) nosi nazwę właściwości rzeczowej. Od właściwości rzeczowej odróżnia się właściwość miejscową. Wskazuje ona, który sąd jest terytorialnie właściwy do rozpoznania konkretnej sprawy cywilnej. Według ogólnej zasady powództwo wytacza się przed ten sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania. Powództwo przeciwko osobie prawnej lub innemu podmiotowi nie będącemu osobą fizyczną wytacza się według miejsca jego siedziby.
/ W niektórych wypadkach przepisy zezwalają na wytoczenie powództwa także przed innym sądem niż wynikałoby to z wyżej określonej właściwości miejscowej (właściwość przemienna). Na przykład powództwo o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie oraz o ewentualne odszkodowanie za jej niewykonanie lub wykonanie nienależyte wytoczyć można przed sądem miejsca jej wykonania. W niektórych sprawach wreszcie przepisy określają wyraźnie konkretny sąd, terytorialnie właściwy do ich rozpatrzenia. Jest to właściwość wyłączna. Na przykład powództwo o własność lub o inne prawa rzeczowe na nieruchomości można wytoczyć wyłącznie przed sądem miejsca jej położenia.
Środki odwoławcze od orzeczeń sądów rejonowych rozpoznają sądy wojewódzkie. Środki odwoławcze od orzeczeń sądów wojewódzkich, wydanych w pierwszej instancji, rozpoznają sądy apelacyjne.